Weinig is bekend over sommige grammaticale constructies in het Nederlands van de 15e, 16e en 17e eeuw die nu in onbruik zijn. Eén ervan is de indertijd niet-frequente en vermoedelijk alleen schriftelijk voorkomende combinatie van mits met een onvoltooid deelwoord (pp): mits.pp. Teksten met mits.pp zijn niet altijd makkelijk te begrijpen, mede omdat mits in die tijd meerdere betekenissen had, en voorzetsel én voegwoord was: causaal, instrumenteel, begeleidend (‘met’), conditioneel.
Verwarring is dus begrijpelijk, bijv. over mits.pp in het blijspel Warenar. Wanneer Geertruyd haar broer Rijckert adviseert om in verband met zijn enorme bezit een vrouw te zoeken, geeft Rijckert voor het moment aan haar toe met de woorden:
Wel ick ben te vreen, doetme morghen een Bruydt op;
Mits bevoorwarend’ dat ickse overmorgen ’tgat uyt schop!
Betekent mits.pp in regel 2 dat Rijckert zélf de voorwaarde uitvoert die hij verbindt aan een huwelijk, nl. het daags erna wegsturen van de bruid? Dan drukt bevoorwarend’ de conditie uit en is mits tautologisch. Of geeft Rijckert zijn zus haar zin op voorwaarde dat (mits) zíj ‘bij contract regelt’ (bevoorwarend’) dat de vrouw de dag na het huwelijk het pand verlaat? Deze en dergelijke vragen komen aan bod in dit proefschrift en het corpus mits.pp met 300 gecontextualiseerde mits.pp-fragmenten (1450-1700).
Dit boek vertrekt bij de diachrone constructiegrammatica en de mits-analyse van Daalder. Het combineert filologie en tekstinterpretatie met kwantitatief geïllustreerde corpusanalyse en diachrone schema’s. Het laat in gebruiksgevallen van mits.pp kleine stappen zien in de geschiedenis van een voegwoord, mits.
